Zielone złoto – yerba mate

„(…)yerba mate – napój z liści krzewu rosnącego w północnych prowincjach Argentyny. Napar z tych liści przyrządza się w specjalnej tykwie i wysysa przez srebrną rurkę ze złotym ustnikiem. Wszyscy biesiadnicy piją z tej samej tykwy i przez tę samą rurkę. Taki jest zwyczaj. Krąży ona wokół stołu, jak fajka pokoju u amerykańskich Indian. Ja też próbowałam yerba mate, bardzo mi smakowała.”


— Antonio Halik, Wielkie przygody małej Patrycji, Wydawnictwo Polonus, Warszawa 1991

Ilex paraguariensis, czyli ostrokrzew paragwajski, to wiecznie zielony, subtropikalny gatunek, którego naturalnym środowiskiem występowania są północna Argentyna, południowa Brazylia oraz Paragwaj i Urugwaj. Krzew może osiągać do 15 metrów wysokości, ale przeważnie dorasta 6-8 metrów. Najcenniejszym jego elementem są liście, z których pozyskuje się susz na – mający dziś wielu amatorów – napój. Ekstrakt z liści stosuje się także w przemyśle spożywczym (np. jako barwnik, konserwant), farmaceutycznym (m.in. leczenie nadciśnienia, zapalenia oskrzeli i zapalenia płuc, krem stosowany w fizjoterapii), kosmetycznym (produkcja perfum, dezodorantów, mydła). Jako roślina przemysłowa jest szeroko rozpowszechniony i uprawiany w warunkach podobnych do macierzystych. Rozmnażanie i uprawa nie należą jednak do najprostszych. Nasiona szybko tracą zdolność kiełkowania, a sadzonki trudno się ukorzeniają. Do XVI wieku yerba mate była zbierana jedynie z dzikich stanowisk.

Tajniki jej uprawy udało się zgłębić w XVII wieku jezuitom, którzy potęgę ekonomiczną swojego państwa (Republiki Guarani) zbudowali głównie na handlu tą rośliną. Gdy zakonnicy zostali wygnani z administrowanych przez siebie terytoriów, zaginęła również cenna wiedza, dotycząca uprawy yerba mate. Oporne w kiełkowaniu nasiona ponownie okiełznał dopiero w XIX wieku francuski botanik Aimé Goujaud. Sekretem okazał się fakt, iż bardzo twarde nasiona przed wysianiem należy zmiękczyć.
Z wymagającym gatunkiem bez problemu poradzili sobie, przybyli w XIX wieku do Argentyny, polscy emigranci. Najbardziej znani z nich to Szychowscy. Potomkowie rodu do dziś zajmują się uprawą yerba mate i sprzedają ją pod marką Amanda.

Muzeum im. Jana Szychowskiego

O właściwościach, sposobach parzenia i zwyczajach związanych z piciem yerba mate można pisać wiele. Informacje na ten temat są szeroko dostępne dzięki blogom herbacianym i dystrybutorom yerba mate. Zainteresowanych odsyłamy do lektury. Poniżej przedstawiamy nieco zdjęć z plantacji yerba mate, którą odwiedzili uczestnicy sztafety w kwietniu 2016 roku:

 

Tych, którzy rozsmakowali się już w yerba mate uwrażliwiamy, by świadomie wybierali źródło z jakiego kupują towar. Argentyński związek La Unión Argentina de Trabajadores Rurales y Estibadores (UATRE) zrzeszający rolników szacuje, że niemal połowa zbieraczy yerba mate zatrudnianych jest nielegalnie. Wobec gospodarki zdominowanej konkurencyjnością cen, wielu „mensús” (w prowincji Misiones w Argentynie nazywanych „tareferos”) czyli pracowników plantacji, zmuszonych jest do pracy za bardzo niskie wynagrodzenie, często przez wiele godzin dziennie. O smutku, wysiłku i samotności przedstawicieli tej grupy społeczeństwa, mówią m.in. słowa znanej folkowej piosenki Ramón Ayala „El mensú”.

Struktura cenowa yerba mate wpisuje się w typowy dla większości produktów z krajów Globalnego Południa schemat. Charakteryzują go duże dysproporcje między zyskiem supermarketów a zarobkiem producenta. Oczywiście z niekorzyścią pierwszego ogniwa na linii dystrybucji. Wobec tej sytuacji tym bardziej zachęcamy do przyjrzenia się działalności potomków naszych rodaków w Argentynie. Firma rodu Szychowskich od lat troszczy się nie tylko o jakość produktów, ale także o środowisko, w którym działa. Uprawy prowadzone są z poszanowaniem środowiska naturalnego, a pracownicy traktowani w godny sposób. Ponadto dzięki istniejącej z ramienia firmy fundacji „Fundación Bronislada Kruchowski de Szychowski” wspierane są niektóre szkoły w regionie, działalność Caritasu i inne inicjatywy charytatywne i społeczne.

[Tekst: Agnieszka Zabrzewska]


Do powyższego opracowania korzystaliśmy m.in. z artykułów:
http://www.czajnikowy.com.pl/historia-yerba-mate-pochodzenie-yerba-mate/
https://es.wikipedia.org/wiki/Ilex_paraguariensis
https://es.wikipedia.org/wiki/Mate_(infusi%C3%B3n)
http://www.yerbamanda.com.ar/en/fundacion.php
https://www.usaid.gov/sites/default/files/documents/1862/yerba_mate.pdf

WhatsAppFacebookPodziel się

Write a Reply or Comment

Your email address will not be published.